اگر فشن را فقط مجموعهای از لباسها، ترندها، برندها و تصاویر روی رانوی بدانیم، بخش مهمی از معنای آن را از دست دادهایم. لباس پیش از آنکه چیزی برای «دیدهشدن» باشد، چیزی برای «بودن» است؛ چیزی که با آن بدنمان را تعریف میکنیم، تصویری از خودمان میسازیم، بخشی از هویتمان را پنهان میکنیم یا برعکس، به جهان نشان میدهیم.
دقیقاً از همین نقطه است که Fashion Neurosis with Bella Freud آغاز میشود؛ پادکست و ویدئوکستی که در آن بلا فروید، طراح مد بریتانیایی، مهمانانش را روی کاناپهای مینشاند و از لباس شروع میکند تا به چیزهایی برسد که معمولاً زیر لباس پنهان میمانند: خاطرات، میل، ناامنی، هویت، عشق، قدرت، بدن، فرهنگ و حتی سیاست.
بلا فروید؛ نامی که خودش یک تاریخ است
بلا فروید (Bella Freud)، با نام کامل ایزابل لوسیا فروید (Isobel Lucia Freud)، طراح مد بریتانیایی است که برند شخصیاش را در سال ۱۹۹۰ تأسیس کرد. اما داستان او فقط داستان یک طراح لباس نیست. او دختر لوسین فروید (Lucian Freud)، یکی از مهمترین نقاشان فیگوراتیو بریتانیا در قرن بیستم، و نوه ارنست فروید (Ernst Freud)، معمار و فرزند زیگموند فروید (Sigmund Freud) است. بنابراین، اگر بخواهیم دقیق باشیم، زیگموند فروید، پدربزرگ بلا فروید نیست؛ پدربزرگِ پدرش و در نتیجه پدربزرگِ بزرگ اوست.
این تفاوت خانوادگی شاید در نگاه اول صرفاً یک نکته بیوگرافیک باشد، اما در مورد بلا اهمیت زیادی دارد؛ چون دو میراث متفاوت در زندگی او به هم میرسند: میراث هنر و مشاهده از سوی پدر و میراث روانکاوی و ناخودآگاه از سوی خانواده فروید. خود بلا نیز از تأثیر پدرش بر نگاهش به لباس گفته است. او از کتوشلوارهای فلانل خاکستری پدرش، پیراهنهای دستدوز و حتی شلوارهای رنگگرفته از نقاشی او بهعنوان بخشی از خاطرات اولیهاش از لباس یاد کرده است. از سوی دیگر، ایدههای زیگموند فروید درباره افکار، احساسات، امیال و خاطرات ناخودآگاه، بهنوعی با نگاه بلا به لباس و رفتار انسانها پیوند خوردهاند.
اما شاید مهمتر از همه این باشد که بلا فروید هرگز صرفاً با نام خانوادگیاش زندگی نکرده است. او در نوجوانی با صحنه پانک لندن و لباسهای ویوین وستوود (Vivienne Westwood) مواجه شد و بعدها در فروشگاه سِدیشنریز (Seditionaries) و سپس بهعنوان دستیار وستوود کار کرد. خودش گفته است که لباسهای وستوود برایش نشان دادند لباس میتواند قدرت داشته باشد؛ حتی میتواند باعث شود دیگران از شما بترسند. همین ایده، یعنی لباس بهعنوان ابزار تغییر، قدرت و بیان خود، بعدها یکی از پایههای نگاه او به فشن شد.
طراح مدی که فقط طراح لباس نماند
بلا فروید در سال ۱۹۹۰ برند خود را راه انداخت و خیلی زود به خاطر رویکرد متفاوتش به لباس شناخته شد؛ بهخصوص برای بافتنیهایی که کلمات، عبارتها و ارجاعات فرهنگی را به بخشی از طراحی تبدیل میکردند. «Ginsberg is God» و «1970» از شناختهشدهترین نمونههای این زبان هستند؛ لباسهایی که به همان اندازه که یک محصول فشناند، حامل یک ایده، خاطره یا ارجاع فرهنگی نیز هستند. اما فعالیت بلا به لباس محدود نماند. او در طول سالها در حوزههای مختلفی از جمله فیلم، طراحی داخلی، عطر، نشر و پروژههای فرهنگی فعالیت کرده است. حتی برخی از مجموعههای اولیهاش به جای نمایش مد کلاسیک، در قالب فیلم ارائه شدند. این چندرشتهای بودن برای فهم Fashion Neurosis مهم است؛ چون این پروژه را نمیتوان یک پادکست معمولی درباره مد دانست. بلا فروید در Fashion Neurosis در واقع همان کاری را انجام میدهد که در طراحی لباس انجام داده بود: از یک عنصر ظاهراً ساده شروع میکند و به داستان پشت آن میرسد.
Fashion Neurosis دقیقاً چیست؟
Fashion Neurosis در سال ۲۰۲۴ بهعنوان یک پادکست و ویدئوکست آغاز شد و ساختار اصلی آن ساده به نظر میرسد: بلا یک مهمان را دعوت میکند، مهمان او روی کاناپه دراز میکشد و بلا درباره لباس با او حرف میزند.
اما این «کاناپه» اتفاقی نیست
ایده، ارجاعی بازیگوشانه به سنت روانکاوی و البته نام خانوادگی خود بلاست. مهمان قرار نیست لزوماً تحت یک جلسه روانکاوی واقعی قرار بگیرد؛ بلکه فرم برنامه از زبان و فضای روانکاوی استفاده میکند تا گفتوگویی صمیمیتر شکل بگیرد و نقطه شروع تقریباً همیشه لباس است.
- چه لباسی را دوست دارید؟
- چه چیزی میپوشید وقتی میخواهید قدرتمند به نظر برسید؟
- کدام لباس شما را یاد دوران خاصی از زندگیتان میاندازد؟
- چه چیزی را هرگز نمیپوشید؟
- چه زمانی از بدن خودتان ناراضی بودهاید؟
- لباس چگونه باعث شده احساس کنید شخص دیگری هستید؟
- و بعد، کمکم، سؤالها از «چه میپوشی؟» به «چرا اینگونه هستی؟» تغییر میکنند.
لباس بهعنوان دروازهای به ناخودآگاه
جذابترین ویژگی Fashion Neurosis این است که برنامه درباره «استایل» صحبت میکند، اما در نهایت درباره انسان است. در اینجا لباس فقط یک شیء زیبا نیست.
- لباس میتواند یادآور یک رابطه باشد
- میتواند نشانه شورش باشد
- میتواند زره باشد
- میتواند راهی برای جلب توجه باشد
- میتواند راهی برای ناپدیدشدن باشد
- میتواند خاطره یک مادر، پدر، معشوق، مدرسه یا یک دوره تاریخی را در خود نگه دارد.
به همین دلیل، در توضیح رسمی برنامه نیز تأکید شده که گفتوگوها از سبک و لباس شروع میشوند و بعد به موضوعاتی مانند عشق، هویت، فرهنگ، اضطراب و سیاست میرسند. این همان جایی است که نام Fashion Neurosis معنا پیدا میکند. «Neurosis» در اینجا بیشتر از آنکه بخواهد ادعای روانشناختی یا تشخیصی داشته باشد، یک بازی زبانی هوشمندانه است: فشن را به چیزی که در ذهن و روان ما میگذرد وصل میکند.
مهمانها فقط «آدمهای فشن» نیستند
اگر انتظار داشته باشید Fashion Neurosis فقط با طراحان، مدلها و سردبیران مجلات مد گفتوگو کند، احتمالاً غافلگیر میشوید. فهرست مهمانان برنامه از همان ابتدا نشان داده که تعریف بلا از «آدم مرتبط با فشن» بسیار گستردهتر است.
در فصلهای مختلف، نامهایی مانند کیت ماس (Kate Moss)، جاناتان اندرسون (Jonathan Anderson)، دافته گینس (Daphne Guinness)، زادی اسمیت (Zadie Smith)، کریستین اسکات توماس (Kristin Scott Thomas)، نیک کِیو (Nick Cave)، کیت بلانشت (Cate Blanchett)، گوِندولین کریستی (Gwendoline Christie)، جولین موور (Julianne Moore)، کریستین لوباتون (Christian Louboutin)، مارینا آبراموویچ (Marina Abramović)، الساندرو میشل (Alessandro Michele)، کورتنی لاو (Courtney Love)، کورتنی کاکس (Courteney cox)، نیک نایت (Nick Knight)، جان کالکوویچ (John Malkovich)، الکسا چانگ (Alexa Chung)، آنی لِیبوویتز (Annie Leibovitz) و هلنا بونهام کارتر (Helena Bonham Carter) در میان مهمانان دیده میشود.
در سال ۲۰۲۶ این دامنه حتی گستردهتر شده است؛ از دِبی هری (Debbie Harry)، کریستی ترلینگتون (Christy Turlington) و استر پِرِل (Esther Perel) گرفته تا شارلوت گنزبور (Charlotte Gainsbourg)، تام براون (Thom Browne)، FKA twigs، جری هال (Jerry Hall)، استفان جونز (Stephen Jones)، Charli XCX، Flea، رشیده جونز (Rashida Jones) و RM.
این تنوع اتفاقاً یکی از نقاط قوت برنامه است. چون وقتی یک مدل درباره لباس حرف میزند، یک بازیگر درباره بدن و تصویر عمومی خودش صحبت میکند، یک موسیقیدان درباره صحنه و اجرا، یک نویسنده درباره خاطره و زبان و یک هنرمند درباره بدن و هویت، مفهوم فشن از یک صنعت محدود به یک زبان مشترک فرهنگی تبدیل میشود.
از Kate Moss تا RM؛ چرا این گفتوگوها فشن هستند؟
یکی از جذابترین مثالها برای درک روش Fashion Neurosis، مهمانانی هستند که در نگاه اول شاید ارتباط مستقیمی با صنعت مد نداشته باشند. مثلاً در گفتوگو با RM، رهبر BTS، بحث از فشن فراتر میرود و به موضوعاتی مانند سندروم استاندال، زیک اوونز (Rick Owens) و مسئله رهبری میرسد. یا در گفتوگو با ترینی وودال (Trinny Woodall)، موضوع لباس به قدرت، زنانگی و مردانگی در محیط کاری و حتی انتخاب لباس در قرار اول میرسد. این دقیقاً همان کاری است که Fashion Neurosis را از یک برنامه معرفی لباس یا مصاحبه سلبریتی جدا میکند. بلا نمیپرسد فقط «این لباس را از کجا خریدی؟» او میپرسد این لباس چه چیزی درباره تو میگوید؟
آرامش عجیب گفتوگوها
یکی از ویژگیهای بصری و روایی Fashion Neurosis، ریتم آرام آن است. این برنامه قرار نیست شبیه بسیاری از مصاحبههای تلویزیونی، با پرسشهای سریع و جوابهای کوتاه جلو برود. فضای آن صمیمیتر و شخصیتر است؛ مهمان روی کاناپه قرار میگیرد، بلا در مقابل او مینشیند و گفتوگو فرصت پیدا میکند که مکث کند. همین ویژگی در واکنش مخاطبان هم دیده شده است. در میان نقدها و نظرهای شنوندگان، بارها به فضای آرام، صمیمی و متفاوت گفتوگوها اشاره شده است؛ برخی مخاطبان آن را بیشتر شبیه یک «گفتوگوی واقعی» میدانند تا یک مصاحبه استاندارد. البته این ریتم برای همه جذاب نیست. بعضی شنوندگان آن را بیش از حد آهسته میدانند. اما شاید همین کندی بخشی از هویت برنامه باشد: Fashion Neurosis نمیخواهد مهمان را سریع به پاسخ برساند؛ میخواهد اجازه بدهد پاسخ شکل بگیرد.
فشن، این بار از زاویهای کمتر دیدهشده
در رسانههای فشن معمولاً درباره این چیزها زیاد میخوانیم:
- چه کسی چه پوشید؟
- چه کسی چه چیزی طراحی کرد؟
- ترند فصل چیست؟
- کدام برند رشد کرد؟
- کدام سلبریتی با کدام طراح همکاری کرد؟
Fashion Neurosis سؤال دیگری را مطرح میکند:
- چرا اصلاً لباس برای ما اینقدر مهم است؟
- این سؤال ساده میتواند به مسیرهای عجیبی برسد.
- چرا یک نفر سالها یک لباس خاص را نگه میدارد؟
- چرا بعضی لباسها اعتمادبهنفس میدهند؟
- چرا بعضی آدمها همیشه سیاه میپوشند؟
- چرا یک لباس میتواند خاطرهای را زنده کند که سالها فراموشش کرده بودیم؟
چرا بعضی افراد با لباسهای خاص احساس میکنند «خود واقعیشان» هستند و بعضی دیگر احساس میکنند دارند نقش بازی میکنند؟
و شاید مهمتر از همه:
آیا ما لباسهایمان را انتخاب میکنیم، یا لباسها هم در ساختن تصویری که از خودمان داریم نقش دارند؟
Fashion Neurosis برای چه کسی است؟
این برنامه فقط برای کسی که عاشق فشن است ساخته نشده است. اگر به تاریخ مد، استایل شخصی، روانشناسی لباس، فرهنگ عامه، هنر، موسیقی، سینما یا زندگی آدمهای خلاق علاقه دارید، احتمالاً در آن چیزی برای دنبالکردن پیدا میکنید. برای مخاطب فشن، ارزش برنامه در این است که به جای نگاهکردن به لباس بهعنوان محصول، آن را بهعنوان متن میخواند. برای کسی که استایل شخصی را دنبال میکند، کمک میکند لباسهای خودش را جور دیگری ببیند. و برای علاقهمندان به فرهنگ، نشان میدهد که فشن چطور به موسیقی، هنر، ادبیات، سینما، سیاست و هویت فردی وصل میشود.
چرا Fashion Neurosis ارزش دیدن/شنیدن دارد؟
شاید مهمترین ویژگی این پروژه این باشد که بلا فروید خودش هم بخشی از موضوع است. او فقط مجری نیست. زنی است که تمام زندگی حرفهایاش را صرف فکرکردن به رابطه میان لباس، هویت و روایت کرده است. از تجربه نوجوانیاش با لباسهای ویوین وستوود تا ساخت برند خودش؛ از بافتنیهای جملهمحور تا فیلم و طراحی داخلی؛ و حالا از طراحی لباس تا نشستن روی صندلی مقابل آدمهای مختلف و پرسیدن اینکه لباس برای آنها چه معنایی دارد. در واقع، Fashion Neurosis ادامه طبیعی جهان فکری بلا فروید است. حتی لوگوی برند او نیز ریشهای شخصی دارد: لوگویی که پدرش، لوسین فروید، برای او کشید و بعدها به بخشی از هویت بصری برندش تبدیل شد. به همین دلیل، شاید نتوان Fashion Neurosis را صرفاً یک «پادکست فشن» دانست. این برنامه بیشتر شبیه یک اتاق گفتوگوست؛ جایی که لباس فقط کلید ورود است. کلید را که بچرخانید، پشت در چیزهای دیگری منتظرند: خاطره، میل، ترس، قدرت، عشق، بدن، خانواده، فرهنگ و تصویری که هرکدام از ما از خودمان ساختهایم و شاید همینجا باشد که فشن از سطح فاصله میگیرد. چون در نهایت، ما فقط لباس نمیپوشیم؛ با لباسهایمان درباره خودمان حرف میزنیم.
از کجا Fashion Neurosis را دنبال کنیم؟
Fashion Neurosis با Bella Freud بهصورت ویدئویی در یوتیوب منتشر میشود و نسخه صوتی آن نیز در پلتفرمهایی مانند اپل پادکست، کستباکس و اسپاتیفای در دسترس است. برنامه بهصورت هفتگی منتشر میشود و تاکنون میزبان طیف بسیار گستردهای از چهرههای فشن، موسیقی، هنر، سینما، ادبیات و فرهنگ بوده است.
اگر قرار باشد فقط یک دلیل برای دیدن آن انتخاب کنیم، شاید این باشد: Fashion Neurosis درباره لباس نیست؛ درباره آدمهایی است که لباس میپوشند.
